Functiedifferentiatie Print deze pagina

home / infoportaal / veelgestelde vragen / Functiedifferentiatie

Functiedifferentiatie

Wat is functiedifferentiatie?

Functiedifferentiatie is het creëren van functies met verschillende taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Bij functiedifferentiatie gaat het om de taken die aan een functie worden gekoppeld. De organisatie bepaalt de samenstelling van het takenpakket van de functionaris en kan taken toevoegen of weer afnemen. De invulling van functiedifferentiatie is afhankelijk van de afspraken tussen werkgever en werknemer.

Net als taakherschikking kan ook functiedifferentiatie een middel zijn om capaciteits- en continuïteitsvraagstukken in de zorg op te lossen.

De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg omschrijft functiedifferentiatie als volgt:

Het uitsplitsen van taken in een functie, waardoor nieuw functies ontstaan.

 

Ga naar boven

Wat is het verschil tussen horizontale en verticale functiedifferentiatie?

Er wordt onderscheid gemaakt in horizontale en verticale functiedifferentiatie.

Horizontale functiedifferentiatie

Verpleegkundigen met een specialisatie of aandachtsgebied worden ingezet voor een bepaalde groep cliënten.
Verpleegkundigen met een specialisatie richten zich uitsluitend op deze groep, terwijl verpleegkundigen met een aandachtsgebied ook zorg verlenen aan cliënten buiten dat aandachtsgebied.

Verticale functiedifferentiatie

Bij het creëren van functies voor hoger of lager opgeleide personen, ook wel aangeduid met de term verticale functiedifferentiatie, worden taken van verpleegkundigen overgenomen door anders opgeleide personen.

De meeste ziekenhuizen vullen deze begrippen als volgt in:

  • specialisatie binnen de verpleegkunde
  • verticale functiedifferentiatie vanuit de verpleegkunde naar de verzorgende en andere assisterende disciplines. Met name op de spoedeisende hulp blijkt functiedifferentiatie veel voor te komen.

Ga naar boven

Wat is taakherschikking?

In de literatuur worden verschillende definities gehanteerd, die elkaar overlappen of aanvullen. De definitie van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) is als volgt:

Het structureel herverdelen van taken tussen verschillende beroepen.

Bij taakherschikking worden taken structureel anders verdeeld over beroepen of beroepsgroepen. Het gaat bij taakherschikking dus niet over het herverdelen van taken binnen een beroep. In de gezondheidszorg wordt regelmatig geschoven met taken. Bij taakherschikking heeft die verschuiving een structureel karakter. Taken die voorheen door bijvoorbeeld huisartsen of medisch specialisten verricht werden, worden voortaan door andere zorgprofessionals uitgevoerd.

Ga naar boven

Waarom taken herschikken?

De hulpvragen van zorgvragers lopen nogal uiteen. Het is niet nodig dat bij de behandeling altijd een arts is betrokken.
Ook bij andere hulpverleners is veel deskundigheid aanwezig. Er zijn verschillende redenen om het steeds complexere werk opnieuw te verdelen tussen de zorgprofessionals:

  • wijzigend overheidsbeleid
  • wijzigende visie op zorg
  • toenemende vergrijzing
  • toenemende mondigheid van zorgvragers
  • vernieuwde technologieën
  • capaciteitsproblemen in de zorg

Herschikking van taken in de gezondheidszorg kan onder andere bijdragen aan:

  • het verkorten van de wachtlijsten
  • het vergroten van de toegankelijkheid van de zorg
  • het oplossen van capaciteitsproblemen
  • het verbetering van de kwaliteit van de zorgverlening

De RVZ benadrukt in zijn rapport dat bij taakherschikking de deskundigheid en competenties van hulpverleners richtinggevend moeten zijn voor de vraag wie de patiënt kan helpen, niet de hiërarchie van een oude beroepenstructuur.

 

Ga naar boven

Zijn er voorbeelden van taakherschikking?

Taakherschikking komt vooralsnog het meest voor in de eerste lijn en in het ziekenhuis. Voorbeelden die in het rapport van de RVZ worden genoemd zijn herschikking van taken:

  • van tandarts naar mondhygiëniste
  • van specialist naar huisarts en verpleegkundige
  • van huisarts naar doktersassistent en verpleegkundige

De nurse practitioner is een voorbeeld van een beroepsbeoefenaar die een groot aantal taken over kan nemen van huisartsen en medisch specialisten.

Ga naar boven

Wat betekent taakherschikking voor verpleegkundigen?

Herschikking van taken van artsen naar verpleegkundigen biedt kansen voor verdere professionalisering van het verpleegkundig beroep. Taakherschikking doet recht aan de toegenomen deskundigheden en competenties van verpleegkundigen. Nieuwe taken en verantwoordelijkheden kunnen ook mogelijkheden bieden om de kwaliteit van de verpleegkundige zorgverlening te verbeteren. Daarnaast kan taakherschikking leiden tot nieuwe functies en meer carrièreperspectieven.

Ga naar boven

Zijn er juridische belemmeringen voor taakherschikking?

De Wet BIG en de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening (WOG) bevatten regelingen die een belemmering vormen voor taakherschikking.
De belangrijkste belemmeringen in de wet BIG:

  • De voorbehouden handelingen regeling. Op grond van de wet BIG mag i.p. iedereen geneeskundige handelingen verrichten. Een aantal handelingen is echter voorbehouden aan artsen, tandartsen en verloskundigen. Dat betekent dat alleen zij zelfstandig bevoegd zijn om de indicatie te stellen voor de handeling. Ze mogen vervolgens de handeling zelf uitvoeren (mits ze bekwaam zijn) of het uitvoeren van de handeling onder bepaalde voorwaarden opdragen aan een andere beroepsbeoefenaar. Voor het toekennen van zelfstandige bevoegdheden aan andere beroepsbeoefenaren zoals verpleegkundigen, zal de Wet BIG aangepast moeten worden.
  • Beroepen die niet in de Wet BIG geregeld zijn -bijvoorbeeld de doktersassistente- hebben geen beschermde titel (registertitel,specialistentitel of opleidingstitel). Zonder beschermde titel kan men gekwalificeerden niet van de niet-gekwalificeerden onderscheiden. Taakherschikking wordt daardoor lastig.
    De in de Wet BIG beschreven deskundigheidsgebieden zijn te ruim of niet ruim genoeg. Zo mogen fysiotherapeuten alleen handelingen verrichten op het gebied van de geneeskunst op verwijzing door een arts. En verpleegkundigen zijn voor het uitvoeren van dergelijke handelingen afhankelijk van een opdracht van een arts.
  • Er is veel tijd gemoeid met het aanpassen (en implementeren) van de wettelijk vastgelegde opleidingseisen die nodig kunnen zijn voor taakherschikking.
  • Beroepsgroepen kunnen taakherschikking belemmeren via de specialismenregeling. Als namelijk is vastgesteld dat naast een basisopleiding extra opleiding nodig is voor een deelgebied van de beroepsuitoefening, dan wordt het lastiger taken op dat deelgebied tot het deskundigheidsgebied van anders of lager gekwalificeerden te rekenen.

De belemmering in de WOG:

  • Op grond van de WOG is het voorschrijven van recepten voorbehouden aan artsen, tandartsen en verloskundigen.

Rechtspraak:

  • Uit de tuchtrechtspraak zijn geen grensverleggende uitspraken te verwachten voor taakherschikking. Het geldend recht is het uitgangspunt in de beoordeling van de rechter.

Ga naar boven

Wat is het verschil tussen taakherschikking en functiedifferentiatie?

Taakherschikking:

  • tussen beroepen
  • organisatieoverstijgend
  • structureel
  • mogelijk consequenties voor werkprocessen
  • voor sommige vormen van taakherschikking is
    aanpassing van wet- en regelgeving nodig

Functiedifferentiatie:

  • binnen een beroepsgroep
  • organisatiespecifiek
  • kan incidenteel of structureel zijn
  • consequenties voor werkprocessen
  • aanpassing wet- en regelgeving

Bron: Functiedifferentiatie Verpleging in beweging (Beckers & Nijhuis) en Taakherschikking in de gezondheidszorg (RVZ)

Ga naar boven